Elim Alışır (1941)
Oğlum Harry askere alındığında, bu memleket tilt makinesini sarsıp sayı yapma konusunda gelecek vadeden en parlak gençlerinden birini kaybetmiş oldu. Babası olarak Harry’nin dün doğmadığının farkındayım elbette ama çocuğa her baktığımda geçen hafta başı falan doğduğuna yemin edebilirim. Yani uzun lafın kısası, ordunun kucağına yeni bir Bobby Pettit düştü diyebilirim.
1917 yılında Bobby Pettit’in yüzünde de Harry’ye bu kadar yakışan o aynı ifade vardı. Pettit, yine Amerika Birleşik Devletleri sınırları içinde yer alan Vermont’un Crosby kasabasından gelme, çöp gibi cılız bir çocuktu. Bölükteki çocuklardan bazıları, Pettit’in çocukluk yıllarını o meşhur Vermont akçaağaç şurubunu alnına yavaş yavaş damlatarak geçirdiğini düşünürdü.
1917’deki o bölüğün nadide çiçeklerinden biri de Çavuş Grogan’dı. Kışladaki çocukların çavuşun soyu sopu hakkında binbir türlü teorisi vardı; burada tekrarlamaya zahmet etmeyeceğim, gayet sağlam, gayet yerinde ama sansüre takılacak teoriler.
Neyse, Pettit’in safa girdiği ilk gün çavuş takıma silahlı yanaşık düzen eğitimi yaptırıyordu. Pettit’in tüfeği tutuşunda kendine has, zekice ve özgün bir tarz vardı. Çavuş, “Tüfek sağ omuza!” diye gürlediğinde Bobby Pettit tüfeği sol omzuna alıyordu. Çavuş, “Çapraz tut!” diye komut verdiğinde Pettit “Selam dur!” vaziyetine geçiyordu. Çavuşun dikkatini çekmenin en garantili yoluydu bu; nitekim çavuş yüzünde bir gülümsemeyle Pettit’in yanına geldi.
“Söyle bakalım kalın kafalı,” diye selamladı onu çavuş, “senin derdin ne?”
Pettit güldü. “Arada bir kafam biraz karışıyor da,” diye açıkladı kısaca.
“Adın ne senin ahbap?” diye sordu çavuş.
“Bobby. Bobby Pettit.”
“Bak şimdi Bobby Pettit,” dedi çavuş, “ben sana kısaca Bobby diyeceğim. Askerlere hep ilk adlarıyla hitap ederim. Onlar da bana hep ‘anneciğim’ der. Tıpkı evlerindeymiş gibi.”
“Ya,” dedi Pettit.
İşte o an fitil ateşlendi. Her fitilin iki ucu vardır: biri kibrit çakılan uç, öteki de dinamit lokumuyla sarmaş dolaş olan uç.
“Bana bak Pettit!” diye kükredi çavuş. “Ben burada ilkokul beşinci sınıf okutmuyorum. Askerdesin lan sen, kalın kafalı! İki tane sol omzun olmadığını, çapraz tutuşun selam duruş olmadığını bilmen gerekir. Neyin var senin? Beyin yok mu lan senin kafanda?”
“Elim alışır,” diye tahminde bulundu Pettit.
Ertesi gün çadır kurma ve sırt çantası hazırlama talimimiz vardı. Çavuş teftişe çıktığında, Pettit’in çadır kazıklarını toprağa tam çakmaya zahmet etmediği ortaya çıktı. Bu ince kusuru fark eden çavuş, elini tek bir savuruşta Bobby Pettit’in küçük bez yuvasını komple başına yıktı.
“Pettit,” diye şakıdı çavuş. “Sen… hiç şüphesiz… hayatımda gördüğüm… en kalın kafalı… en aptal… en sakar herifsin. Deli misin lan sen Pettit? Neyin var senin? Beyin yok mu kafanda?”
Pettit yine tahminde bulundu: “Elim alışır.”
Sonra herkes tam teçhizat sırt çantası hazırladı. Pettit kendi çantasını kırk yıllık kurt askerler gibi—tıpkı İç Savaş’ın eski toprakları gibi—hazırlamıştı. Derken çavuş teftişe çıktı. Askerlerin arkasından geçerken her bir ana kuzusunun sırtındaki nizami yüke ön koluyla balyoz gibi kısa ve sert bir darbe indirmek çavuşun en neşeli âdetiydi.
Sıra Pettit’in çantasına geldi. Ayrıntılara girip içinizi karartmayayım. Sadece şunu söyleyeyim: Bobby Pettit’in omurgasındaki son beş omur dışında her şey darmadağın olup yere saçıldı. İnsanın içini kaldıran bir sesti. Çavuş dolanıp Pettit’in—daha doğrusu Pettit’ten geriye ne kaldıysa onun—karşısına dikildi.
“Pettit. Ömrümde çok kalın kafalı herif gördüm,” diye anlatmaya başladı çavuş. “Hem de sürüsüyle. Ama sen var ya Pettit, sen başlı başına ayrı bir sınıfsın. Çünkü en kalın kafalısı sensin!”
Pettit üç ayağının üzerinde öylece dikiliyordu.
“Elim alışır,” diyebildi zar zor.
Atış taliminin ilk günü, altışar kişilik gruplar hâlinde sadece yüzüstü yatar vaziyette altı hedefe ateş ediliyordu. Çavuş bir aşağı bir yukarı yürüyor, atış pozisyonlarını kontrol ediyordu.
“Hey, Pettit! Hangi gözünle nişan alıyorsun sen?”
“Bilmem,” dedi Pettit. “Sol gözümle herhalde.”
“Sağ gözünle bak!” diye böğürdü çavuş. “Pettit, ömrümden yirmi yıl yedireceksin bana. Neyin var senin? Beyin yok mu lan kafanda?”
Bu daha hiçbir şeydi. Askerler atışlarını tamamladıktan sonra hedef kâğıtları makarayla geri çekildiğinde herkesi çok neşeli bir sürpriz bekliyordu. Pettit bütün mermilerini sağındaki askerin hedef kâğıdına boşaltmıştı.
Çavuşa neredeyse inme iniyordu. “Pettit,” dedi, “bu orduda sana yer yok. Sende altı tane ayak var. Altı tane el var. Oysa diğer herkesin ikişer tane var!”
“Elim alışır,” dedi Pettit.
“Bana bir daha bu lafı etme. Yoksa seni öldürürüm. Vallahi billahi gebertirim seni Pettit. Çünkü senden nefret ediyorum Pettit. Duyuyor musun beni? Senden nefret ediyorum!”
“Vay be,” dedi Pettit. “Şaka yapmıyorsun, ha?”
“Şaka falan yapmıyorum birader,” dedi çavuş.
“Hele bir elim alışsın,” dedi Pettit. “O zaman görürsün. Şaka yapmıyorum. Valla ben askerliği çok sevdim. Gün gelir albay falan olurum. Şaka yapmıyorum.”
Doğal olarak karıma, oğlumuz Harry’nin bana 1917’deki Bob Pettit’i hatırlattığını söylemedim. Ama yine de hatırlatıyor işte. Hatta çocuk Iroquois Kışlası’nda başçavuşuyla da aynı derde düşmüş durumda. Karımın anlattığına göre Iroquois Kışlası, memleketin en sert, en aksi, en gaddar başçavuşlarından birini bağrında besliyormuş. Çocuklara böyle kötü davranmanın hiçbir âlemi yokmuş karıma kalırsa. Gerçi Harry’nin şikâyet ettiği falan yok. Askerliği seviyor, sadece bu korkunç başçavuşa bir türlü yaranamıyor. Sırf daha eli alışmadı diye.
Ya bu alayın albayına ne demeli? Karıma göre albayın da hiçbir şeye faydası dokunmuyormuş. Tek yaptığı etrafta önemli bir adammış gibi kasıla kasıla dolaşmakmış. Bir albay dediğin çocuklara destek olmalı, başçavuşların çocukları ezmesine, şevklerini kırmasına engel olmalıymış. Bir albay, diyor karım, kışlada boş boş gezinmekten fazlasını yapmalıymış.
Neyse, birkaç pazar önce Iroquois Kışlası’ndaki çocuklar ilk bahar geçit törenlerini yaptılar. Karımla ben de şeref tribünündeydik; karım neredeyse başımdaki şapkayı uçuracak bir çığlıkla, uygun adım yürüyen bizim Harry’yi kalabalığın içinden seçiverdi.
“Adımı yanlış atıyor,” dedim karıma.
“Aman, sen de başlama şimdi,” dedi karım.
“Ama adımı yanlış,” dedim.
“Sanki büyük suç işledi. Kurşuna dizerler artık çocuğu. Bak işte! Düzeltti adımını. Sadece bir dakikalığına şaşırdı.”
Sonra Millî Marşı çalınırken ve çocuklar tüfekleriyle selam duruşunda beklerken, içlerinden biri tüfeğini elinden düşürdü. Sert tören alanında tüfek düştü mü amma da şangırdıyor.
“Harry düşürdü,” dedim.
“Herkesin başına gelebilir,” diye terslendi karım. “Sus bakayım sen.”
Tören bitip de askerler dağıldığında, Başçavuş Grogan selam vermek için yanımıza geldi. “Nasılsınız Bayan Pettit?”
“İyiyim, siz nasılsınız?” dedi karım, buz gibi bir sesle.
“Bizim oğlan için bir umut var mı dersin Başçavuş?” diye sordum.
Başçavuş sırıttı ve başını iki yana salladı. “Hiç şansı yok,” dedi. “Hiç şansı yok, Albayım.”
Collier’s, Temmuz 12, 1941
Mütercim: Özgür Bağlıyalnız
